Spierbevangenheid

Synoniemen: Tying up, azoturia, Maandagziekte, rhabdomyolisis.

Spierbevangenheid is een beschadiging van de spiervezels. De aandoening kan zich herhalen en de symptomen variëren van mild tot zeer ernstig. Spierbevangenheid kan o.a. worden veroorzaakt door inspanning; het soort inspanning dat tot spierbevangenheid kan leiden, verschilt per individueel paard. Genetische aanleg is eveneens van invloed. Sensibele en/of volbloedpaarden zijn meer gevoelig voor deze aandoening dan laag in het bloed staande paarden.

Factoren die van invloed zijn op het vertonen van spierbevangenheid zijn koolhydraatovervoeding, lokaal zuurstof tekort, vitamine E en Selenium tekorten, hormonale verstoringen, elektrolyten disbalans en de mate van temperament. Een goede afstemming van voeding en mate van inspanning is erg belangrijk.

De spieraandoening kan bij alle soorten paarden voorkomen. Het komt meer voor bij merries en jonge paarden die volop in training zijn. Vroeger trad de aandoening vaak op, wanneer een paard na de rustdag (zondag) weer aan het werk werd gezet, terwijl de hoeveelheid krachtvoer tijdens de rustdag niet werd verlaagd (vandaar de naam: ‘Maandagziekte’).

Ziekteverschijnselen

De meest milde vorm van spierbevangenheid is verraderlijk en wordt nogal eens verward met andere aandoeningen, zoals oververmoeidheid, kreupelheid en/of kolieksymptomen. Bij een ernstig geval van spierbevangenheid is het paard niet of nauwelijks meer in staat te lopen. Wordt het hiertoe gedwongen, dan vertoont het een bijzonder korte, stijve gang. In het slechtste geval wil het dier alleen nog liggen en is dan niet meer overeind te krijgen. Meestal zijn de achterbenen het ergst aangetast. De broek- en lendebespiering zijn gezwollen en pijnlijk. Het paard lijdt overduidelijk aan stress, kijkt naar de flanken, zweet en heeft een verhoogde hartslag en ademhaling. De urine is koffiebruin.

Diagnose

De diagnose ‘spierbevangenheid’ kan worden gesteld op basis van symptomen en bloedonderzoek. Uit de hoogte van de spierenzymconcentratie in het bloed kan de ernst van de aandoening worden afgeleid. Bovendien kan de gemeten waarde als vergelijk dienen om de verbetering tijdens de revalidatie te beoordelen.

Therapie

De behandeling van spierbevangenheid is afhankelijk van de ernst van de aandoening en gericht op het bestrijden van de verschijnselen. Het paard wordt op rust gezet (boxrust) en de dierenarts schrijft ontstekingsremmers voor als pijnbestrijding. Voor het herstellen van de elektrolytenbalans kan eventueel een infuus worden aangebracht. De doorbloeding van de spieren moet worden gestimuleerd, net als de afvoer van afbraakproducten. Het paard krijgt strikte stalrust, dekens en uitsluitend water en hooi voorgeschreven. De stalrust blijft van kracht totdat het paard weer normaal door de box loopt en pijnvrij is.

Preventie

- Stem de (bij)voeding af op de inspanning van het paard

- Voorkom overvoeding

- Zorg voor regelmatige beweging buiten de box

- Wanneer het paard niet wordt gewerkt de krachtvoergift halveren

- Goede warming-up en cooling-down periode inlassen tijdens de training (15 minuten)

- Vermijdt extreme temperatuurwisselingen (niet té koud afspuiten na de training).

Drs. Gerrit Kampman

Diergeneeskundig Centrum Twenterand Den Ham